ما راويان قصه هاي رفته از ياديم

"خسرو شکیبایی"

shabaneha — Fri, 18 Jul 2008 18:47:18 GMT

اختصاصی روزنامه نیم نگاه

«صدا کن مرا

صدای تو خوب است

صدای تو سبزینه آن گیاه عجیبی است که در انتهای صمیمیت حزن می روید»

جهان بی صدای تو بی صدای سبز تو جای خوبی برای زیستن نیست. بی زمزمه های شعر. بی هامون. بی حمید هامون کیست که "سهراب" را دوست داشتنی کند. وقتی هامون نباشد کیست که شاملو بخواند:

«آری منم که اینگونه تلخ می گریم

که اینک زایش من از پس دردی چهل ساله...»

کیست که با مهشید ( و برای ما) از دوزخِ "ابراهیم در آتش" بگویدمان که: «اگه یه خورده می خوای بسوزی اینو بخون!» و مداممان حدیث آتش بشود و بوی گوشت کباب شده. بوی تعفن جنگ که آن راننده "اتوبوس شب" را از خشونت جنگ حتا در حق دشمن به گریه بکشاند. گریه کن مرد! گریه کن به خاطر بی معرفتی ات. به خاطر نارفیقی ات. میان معرکه تنها رهایمان کردی و پریدی آن بالا. لابد رفتی تا برای فروغ قصه علی کوچیکه را بخوانی:

«علی کوچیکه

علی بونه گیر

نصفه شب از خواب پرید...»

شاید هم حالا کنار سهراب نشسته ای و هی سیگار می کشی و در حیرت از آرامش عجیب شاعر برایش می خوانی:

«اهل کاشانم

روزگارم بد نیست

تکه نانی دارم

خرده هوشی

سر سوزن ذوقی»

حتمن آنجا میان تو و شاملو کل کل صداست. بیژن مفید و پرویز فنی زاده و غلامحسین ساعدی هم قضاوت می کنند که کدام صدا سحرانگیزتر است. اما به این هیات منصفه خوشبین مباش! غلامحسین خان ساعدی و بیژن مفید بی گمان طرف شاملو را خواهند گرفت و شاملو هم لابد کام عمیقی از لب سیگار خواهد گرفت و صدا را که صیغل داد، می خواند:

«مرا تو بی سببی نیستی

به راستی صلت کدام قصیده ای ای غزل؟»

هامون! حتما تو به یاد مهشید می افتی. در دادگاه خطاب به قاضی میگویی: «این زن سهم منه... حق منه... عشق منه... من طلاق نمی دم!»

اگر شاملو و ساعدی سراغ ناصر تقوایی را گرفتند، برایشان از کاغذ بی خط بگو. از آن روزنامه ای بگو که زیر لکه های خون آن نهنگِ سوغاتی رنگین شده بود و خبر مرگ دوستانشان را جار می کشید. بگو شاد باشید که ناصرخان هم ناخوش است. بگو دارد دلایل ماندن را یکی یکی می کُشد. بگو در این غربت نامردمان دلش هوای شما را دارد. بگو زندگان از یادش برده اند. از بیضایی بگو که این روزها همیشه بغض دارد. به فنی زاده بگو هنوز حسرت تو را روی صحنه می کشد.

خسرو خان! به هادی اسلامی و علیرضا اسپهبد و مهدی فتحی بگو در تبار هنر همیشه قلب سر ناسازگاری دارد. به بابک بیات و فرهاد مهراد بگو که هم قبیله اید. بگو که کبد، چرک روزگار را انبان شده بود.

آقای رفاقت! تو که نیستی دیگر با کدام صدا هی بغض بکنیم با بغضش؟ کیست که برای پری از ماهی عشق نور بگوید؟

عالیجناب شکیبایی! خوش به سعادتان که آنجا تنها نیستید. اهل تبار نفرین شده هنر همه آنجا جمعشان جمع است. شمارشان از دیار زنده گان بیشتر است.

آقای عاشق! بی تو حالا برای سلام کلمه کم می آوریم. کم آورده ایم:

«سلام!

حال همه ما خوب است

اما تو باور مکن!»

هامون! حمید هامون! جهان بی صدای تو، بی صدای سبز تو، جای خوبی برای زیستن نیست.

"هجرانی"

shabaneha — Thu, 13 Mar 2008 20:55:18 GMT

به امیر، رضا، مصطفا و همه آن روزها که تمام شدند دیگر.

سال که نو می شد جا همیشه همانجا بود آن سالها. حالا پاسی از شب گذشته بود یا طلیعه سحر فرق نمی کرد. همان مزار بامداد کفایت می کرد تا "سین هشتم"اش را بر سنگ بچینیم و سگ لرز زنان بخوانیم:

بهار منتظر بی مصرف افتاد

صفرخان قهرمانی بعدها آمد. مختاری و پوینده که از پیش تر آنجا بودند تا همیشه ی جهان، طنین صدای شاملو توی گوششان باشد:

در برابر تندر می ایستند

خانه را روشن می کنند

و می میرند

و هوشنگ گلشیری هم همیشه همان "معصوم"ی بود که باید در آغوشمان می گرفت و می خواندیمش:

قناری گفت کره ما

کره قفس ها با میله های زرین و چینه دان چینی

و گزمه گان هر سال با دیلم می آمدند تا سنگ بنای شعر را بشکنند و شاملوی مانا لابد آن زیر پک عمیقی به سیگارش می زد و می خواند:

حمالان پوچی مرزهای تحمل را شکستند

-تکبیر برادران!

بامداد شانه داده بود به شانه احمد محمود و محمود لابد برایش از "همسایه ها" و می گفت و از خاطرات زندان.

حالا که دو سه سالی از آن سالها می گذرد و هر کداممان به گوشه ای پرتاب شده ایم باز هر دم این روزها یاد آن ایام زنده می شود و همیشه بامداد است که نجات می دهد روح را از برزخ. آن روزها که بغض توی گلو چنگ می زد جا همیشه همانجا بود. بامداد پدر بود برایمان. زیر سایه اش قد کشیدیم. ما "کاوه های اعماق" نشدیم. بچه های گورستان امامزاده طاهر بودیم که تازه در بی پناهی هایمان جایی را برای فریاد کشیدن بر سر زنده گان یافته بودیم.

و حالا این دم نمی دانم چرا آن همه روزی که از سر گدراندیم یکجا جلوی چشم هایم نمود پیدا کرده و بامداد که جوان است و پایش را هم هنوز نبریده اند و روی ویلچر ننشسته است اما غمگین است دارد برای همه ما می خواند:

سين ِ هفتم
	سيب ِ سُرخي‌ست،

حسرتا
	که مرا
		نصيب
			ازاين سُفره‌ی سُنّت
				سروری نيست.

شرابي مردافکن در جام ِ هواست،

شگفتا
	که مرا
		بدين مستي
			شوری نيست.

سبوی سبزه‌پوش
	در قاب ِ پنجره ــ

آه
	چنان دورم
		که گويي جز نقش ِ بي‌جاني نيست.

و کلامي مهربان
	در نخستين ديدار ِ بامدادی ــ

فغان
	که در پس ِ پاسخ و لبخند
		دل ِ خنداني نيست.

بهاری ديگر آمده است
	آری

اما برای آن زمستان‌ها که گذشت
نامي نيست
نامي نيست.

-------------------------------------------------------------------------------------

پیوست:

آیدای نازنین از بامداد می گوید.

"اما تو کوه درد باش!"

shabaneha — Fri, 29 Feb 2008 19:21:18 GMT

این گزارش به سفارش روزنامه کارگزاران نوشته شده بود، در هیاهوی جشنواره سال پیش که هنوز اندک نفسی از هنر مانده بود و هنوز اندک مجالی برای تنفس اهل فرهنگ. و حالا که آن واپسین نفس را هم بریده اند و یکی یکی سرمایه مادی و معنوی اهل فرهنگ به باد می رود تا دمشان را روی کولشان بگذارند و گورشان را گم کرده باشند در هیاهوی زمان. این نگاه به آخرین ساخته مهرجویی(که ای کاش آخرین ساخته او نباشد!) در این آوار سنگین نسیان که انگشت بر گلوی قلم می فشارد مجالی هست برای گشودن در این خانه.

نگاه كرد. پرش ملتهب پوست گلوی فلیسیا را که دید، حنجره‌اش را به صدای پرنده‌ای غریب اوج داد و آن بالا، جایی بس بالاتر از كاسه‌ی سر، در جشن پُرغلغله‌ای از صدا، آواز را به آخر برد. یك بار فلیسیا پرسیده بود چطور می‌شود چنین صدایی از حنجره بیرون آورد؟ گفته بود: «هر كسی می‌تواند. فقط باید قیمتش را بپردازد.»

ـ چه قیمتی؟

ـ بعد از چهل سالگی كور خواهد شد.»

«رضا قاسمی- چاه بابل»

ساز که کوک می شود. سیمها باید آنقدر کشیده شده باشند تا تلنگر مضراب بر سینه شان را تاب آورده و لای لای درد بخوانند. ساز که کوک می شود همه نفس در سینه حبس می کنند تا واپسین ساخته «داریوش مهرجویی» بر اکران نقش ببندد. «مسعود ده نمکی» توی راهرو روی زمین سرد می نشیند و جمعیتی کیپ تا کیپ هم ایستاده و شمار بیشتری پشت درهای بسته سینما گلو می درانند و به دربانان التماس می کنند تا سورپرایز جشنواره را تماشاگر باشند. قرار است «رئیس» کیمیایی اکران شده باشد. اما خب طبق معمول یا قیر نیست و یا مسئول نفت تشریف نمی آورد(؟!) از صبح هم روزنامه ها اعلام کرده اند امروز «سنتوری» اکران می شود اما هیچکس نمی داند کی. «بچه های ابدی» ساخته «پوران درخشنده» که حالمان را می گیرد منتظر می مانیم تا استاد کیمیایی همچون همه این سالها آب پاکی را روی دستمان بریزد و با لب و لوچه ای آویزان از سینما بیرونمان بفرستد. اما مگر می شود مسعود کیمیایی را دوست نداشت؟ پنج دقیقه قبل از اکران «رئیس» اعلام می شود که فیلم هنوز به دفتر جشنواره نرسیده است. می مانی عجب از برنامه ریزی دقیق مسئولان برگزاری جشنواره. اما سورپراز اصلی هنوز آغاز نشده است تا وقتی که اعلام می شود به جای «رئیس» فیلم پرهیاهوی این روزها یعنی «سنتوری» آخرین ساخته «داریوش مهرجویی» نمایش داده می شود که با «مسعود کیمیایی» فیلم ساختن را آغاز کرد سالن با صدای کف زدن تماشاچیان به ناگهان منفجر می شود. اما کمی بدبینانه به این غافلگیری نگاه می کنی چرا که یکساعت قبل از اعلام عدم پخش «رئیس» تمام عوامل فیلم «سنتوری» را در سالن انتظار سینما فلسطین دیده بودی حال آنکه هیچ یک از عوامل « رئیس» نیامده بودند. این را هم به پای سیاست های فرهنگی جشنواره می گذاری که لابد ما را محرم ندانستند که بدانیم چه خبر است. اما ساز که کوک می شود کاراگاه بازی را کنار می گذاری تا پس از مدت ها یک فیلم اساسی ببینی. دیگر صفحه های رنگی موبایلها را در تاریکی سینما نمیبینی که هی چراغ می زنند و مسیجی می آورند و پیامی می برند. همه چشم دوخته اند به پرده. ساز که کوک می شود رقص پنجه های «اردوان کامکار» به وجدت می آورد تا ناگهان «بهرام رادان» بر اکران ظاهر بشود با سیمایی که از او انتظار نداری. ریش هایش بلند شده اند و صورتش تکیده تر از تمام نقش های پیشین. پله پله با اوپیش می روی تا با ویرانی چهره اش ویرانی هنر را شاهد باشی. وقتی به قول خودش (علی سنتوری) مست و پاتیل روی صحنه می رود و یا تسکین روح را در نئشگی های مدام می بیند دلت به حال غربت ساز می سوزد. وقتی کیانوش گرامی، لمپن این روزهای اکثر فیلمهای سینمای ایران، سنتور علی را به دیوار می کوبد و مهرجویی با تاکید، نما را اسلوموشن نمایش می دهد به یاد آن قصه نه چندان دور و شکستن تار میراث استاد یحیی می افتی که غرور استاد سپیدموی تار را خرد و خراب کرد و به کوچی اجباری کشاندش. در خبرهایی که همان روز پیرامون «علی سنتوری» در ویژه نامه های جشنواره منتشر شد از حذف صدای محسن چاوشی از فیلم خبر داده بودند اما می بینی که صدای چاوشی بیش از هر خواننده دیگری در سینمای ایران در طول فیلم مهرجویی شنیده می شود:

اگر چه هیچکس نیومد سری به تنهاییت نزد

اما تو کوه درد باش طاقت بیار و مرد باش

فیلم تو را با خودش پیش می برد حتی اگر کمتر رنگ و بوی فیلم های مهرجویی را داشته باشد. حتی اگر تیغ نقدش را تیزتر کرده باشد. حتی اگر سرفه های جان خراش علی سنتوری مدام اعصابت را بتراشد که به قول خود مهرجویی (در نشست مطبوعاتی پس از نمایش فیلم) هوای آلوده و سینۀ سوخته چیزی است که برای همه ما در این شهر ملموس است.

بهرام رادان در بسیاری از سکانسها شاهکار می آفریند گرچه گاهی اوقات کمی نسبت به باور پذیری نقشش(به عنوان یک معتاد) به تردیدت می افکند. البته گناه از او نیست چرا که بیننده سینما هنوز شاه نقشی چون «سید»گوزنها را در ذهن دارد. اما گلشیفته فراهانی (در نقش هانیه) باز کار دیگری می کند. بخصوص در سکانسهایی که در مقابل بهرام رادان بازی دارد چنان با نقش اخت می شود که تفکیک گلشیفته از هانیه کاری سخت است. رویا تیموریان هم که به قول خودش از بخت بد هر جا نقشی دارد باید با قیچی سانسور مثله اش بکنند چیزی به بیننده ارائه نمی دهد چرا که اصولن از سکانس بازی او چیزی نمانده تا بیننده را درگیر کرده باشد. مسعود رایگان که همان تیپ پدر سنتی و دم کلفت این روزهای سینماست اما با ترفند مهرجویی نقشش خاص تر می شود تا انسانی تر جلوه کند و ملموس تر باشد. و نادر سلیمانی از انتخاب های عجیب و غافلگیرکننده داریوش مهرجویی ست.

برای انزجار از تعفن گریزی نیست مگر اینکه گند را با شامه ات استشمام کرده باشی. پلیدی باید زخمت زده باشد تا بیزاری ات را برانگیزد. مهرجویی با نمای درشت سرنگ را توی رگ می فرستد و مرفین را از میان فیلتر زرد شده سیگار به بطن سرنگ جاری می کند. تشنج مرگ را در خماری بی امان جلوی چشم هایت نمایش می دهد. سقوط انسان را به تصویر می کشد. به یاد کاوه گلستان می افتی: «من می خواهم صحنه هایی به تو نشان بدهم که مثل سیلی توی صورتت بخورند. می توانی نگاه نکنی. می توانی رویت را برگردانی...»

مهرجویی خودش معتقد است که در تمام فیلم هایش نگاه به بشر را مد نظر داشته است گر چه این حرف کمی عجیب به نظر میآید چرا که اصولن هر ابداعی از ابداعات انسان در خدمت خود انسانیت قرار می گیرد حتی اگر در نهایت امر به قاتل انسان بدل شود باز نگاهش به بشریت است .

مهرجویی فیلمساز سوژه های متنوع است. زمانی گاو را می سازد و زمانی آقای هالو را. پستچی و دایره مینا را. سارا را و هامون را می سازد و اجاره نشین ها را. درخت گلابی را می سازد و پری را. بمانی را می سازد. مهمان مامان را می سازد و حالا سنتوری را. معضلات موسیقی را در جامعه پر از باید و نباید ایرانی نشان می دهد تا محملی باشد برای حرف های عمیق تری که در پس سرفه های چرکی علی سنتوری نهفته است. علی سنتورش را در آغاز فیلم کوک می کند. در روال فیلم سنتورش خرد و خاکشیر شده است و حالا به جای سنتور سرنگ در دست می گیرد تا روی سیمهای رگ زخمه بزند و سکانس پایانی در غلغلغله ای از بازگشته گان موقت ازجدال مرگ، باز سنتور می نوازد تا باز کی سیمهای جانش را آنقدر کشیده باشند تا آه بکشد.

"..."

shabaneha — Sun, 11 Nov 2007 15:03:03 GMT

هی که فکر می کردم نمی دانستم باید تصمیم بگیرم که عمود بشوم بر آن خطی که گلوله رسم می کرد یا بر همان راستایی بمانم که دار ترسیم می کرد؟ اما خوب که دیدم٬ آونگ شده بودم بر مداری که زندگی هی تاب می خورد در مسیر نان و نان!

روی قرص روزمرگی تابم را از کف داده ام که شعر٬ قوت روزمره است در حمام. هی که فریادش می زنی صدایت دو چندان می شود. اما کو حاصل؟

درنگ که کنی می شود: «هذه شقشقیه ثم هدرت» که پوق! ترکید. و تاول های روزگار را با ناخن های کودکی باید در سه کنج پستویی که هیچکس نمی یابدت از روی دستهایت کنده باشی. ناخن فرو کنی توی تن تاول. یک ورش باد کند. قلمبه که شد لزج بشود دنیا از تعفنی که حالت را به هم می زند این دنگال بی مجال. هی تند و تند می چرخد. تو گویی نشادر در ماتحتش فرو کرده اند.

سرسام می گیرم از این همه شعر در حمامی که هزار رگ بریده امیرکبیرنشانش می کنند تا مصدق و هویدا و پدر و هزار غایب و حاضرش دست روی دست بکوبند و لب بگزند که: «سیاست پدر و مادر ندارد» کسی اما می گوید: «حرامزادگی که پدر و مادر نمی خواهد!»

اما روایت بی سر مانده که راوی گیج و گول هزار کلمه شده است در این معرکه سرداران.

"بگذارید این وطن دوباره وطن شود"

shabaneha — Thu, 18 Oct 2007 16:11:18 GMT

که ایران چو باغی ست خرم بهار

همیشه شکفته گل کامکار

نگر! تا تو دیوار او نفکنی

دل و پشت ایرانیان نشکنی

کزان پس بود غارت و تاختن

خروش سواران و کین آختن

زن و کودک و بوم ایرانیان

به اندیشه بد منه در میان!

...

کدام دیوار پدر بیامرز؟ کدام ایران اصلا؟ مهمان نوازی مان٬ دین و ایمانمان را به باد داده و باز در لفظ مانده ایم که: «مهمان٬ حبیب خداست!»

سعدیا! جمود و تحجرت دیگر به یاد تاریخ هم نخواهد ماند که در باب پس گردنی خوردن مومنی از مومن دیگر٬ به زعم اینکه جهود است٬ فرموده بودی: «من از جهود هم بدترم!» ای خاک بر سرت کنند! که آبروی تمدن بشری را یکجا به باددادی. حالا نیستی که ببینی چگونه دست در دست کافر نجس می نهیم و بر قبرت دست افشان و پاکوبان سماع عاشقانه و سوسیالیستانه می کنیم که: «زمستون که می ره روسیاهی به زغال می مونه»

دریای مازندران که آب رفت هی کوچکتر می شود که میهمان خوب چریده باشد بر خوانی که ما پشت درهای بسته اش زبان به ته کفشهایشان می ساییم. ما ملت پرشور و حماسه آفرین و همیشه در صحنه ای هستیم که به قول رئیس جمهور محترمش(بر جناس ترکمانچای) گلستانچای هم داریم! و لابد باید حالا کلی کیفور شده باشیم که تهرانچای هم آمد روش.

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را

به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

خدا از سر تقصیراتت نگذرد ای رفیق حافظ. تو از همان اول دستت توی دست رفیق لنین بود و ما نمی دانستیم. این تخم لق بذل و بخشش های ملوکانه را هم تو در دهان اهل سیاست شکستی و رفتی و ما ماندیم با حوضمان که: «ماهیان می دانند عمق این حوض به اندازه دست گربه است» حالا اگر خایه های این گربه گر را هم کشیده باشند باز هم باید مراقب باشند اهل مملکت داس و چکش که ماهیان را از دم دستش دور کرده باشند.

«درجهنم مارهایی هست که از ترس آن به اژدها پناه می برند» و حالا حکایت ماست که از ترس کرمکان ته جوی رفته ایم به آغوش اکوان دیو.

ما خاک می بخشیم کرور کرور. ما پول می بخشیم قطار قطار. و آب می بخشیم دریا دریا..

لطفن تا فرصت باقیست دل به دریای نیلگون فعلن فارس بسپارید تا فردا که لابد دشداشه های عربی بیرق نشانش می کنند لا اقل حسرت به دل نمانده باشیم.

--------------------------------------------------------------------------------------------

می خواستم پانویس گذاشته باشم برای متن تا ارجاعی باشد به جملات و اشعاری که از دیگران وام گرفته شده. اما نه حوصله بود و نه لزومی دیدم.

"بهترين پست"

shabaneha — Fri, 07 Sep 2007 17:28:18 GMT

اینکه حالا همین هم مجالی می شود که یادم نرود از یاد نبرده ام خودم را در لای این چرخهای زنگ زده که هی غیژغیژشان مچاله ترت می کند باز هم لنگه کفشی ست در بیابان که من شیرجه می رم درش می آرم.

بابک ملک زاده -که عمرش دراز باد- گفت بیا که دعوتت کردم که پست بزنی. ما هم آمدیم و خواندیم و دیدیم که مصلحت اقتضا می کند تا دعوتش را اجابت بکنیم تا دیگران (به خصوص پردیس کریمی ملعون) پشت سرمان (منظورمان همان صفحه کامنتهاست البته!)حرف در نیاورند که هی فلانی! زندگی شاید همین باشد.

الغرض!

قرار بر این منوال است گویا که بهترین پست را انتخاب کنبم تا به فینال جام جهانی که رسید تیم برزیل را ۳ بر ۰ بکوبد و از دست رونالدوشان هم هیچ اقدام اقدمی(باز هم نور به خاک رفته گان بابک بتابد!) برنیاید.

اما اینجا می ماند ذکر چند نکته:

۱- حال شما خوب است؟

۲- ۱۰۰لیتر سهمیه مسافرتهای تابستانی مان پس چه شد؟

۳- آرش رضايي خیال خام برت ندارد که می گذارم وبلاگت را گل بگیری رفیق!

۴- تمام موارد فوق صحیح می باشد.

نمی دانم کدام را دوست دارم میان آنهمه نوشته ای که هرچند به لعنت شیطان هم نمی ارزیدند اما جان پای نوشتنشان گذاشتم و حالا که ازشان دور شده ام مدام دلتنگی پرتم می کند به گوشه ای. هر کدام آنقدر توان داشتند تا از توان بیندازندم. اما صليب به روايت هيچ‌كس چون شکنجه اش بیشتر بود و تمام که شد خودم هم دیگر خودم را توی آینه نمی شناختم برایم ماندنی تر شده است.

آرش رضايي شاید رویمان را زمین نگذارد و دعوتمان را اجابت کند.

حميدرضا سليماني آنقدر برایم خاطره ساز است با نوشته هایش که دریغ نمی کند این حس شیرین را از من مخاطب.

حبيب سليمي نژاد به قول خودت فِدات! دلم لک زده برای نوشته هایت.

پردیس کریمی همیشه دوستی بوده که سلام آدم را بی علیک نمی گذارد.

ماهور نازنین، نوشته هايش بوی دریا می دهند و هوای ناتانائیل آندره ژید را دارد.

محسن فرجي جهانی را نشانم داد که همچون آئورلیانو بوئندیا در روزی شده بودم که به کشف یخ رفت.

"عقايد نوكانتي ازآن ما، شقايق نرماندي ازآن تو"

shabaneha — Thu, 28 Jun 2007 09:17:18 GMT

حبیب جان! حرفت را دربست قبول دارم چرا که خودت علقه های فکری مرا می دانی. اما دلم می خواست روایتی دیگر هم باشد از زندگی. پدر فقر و ناداری بسوزد که دست خالی را تنها بر سر می توان کوفت. آدم را به هزار راه می برد. دستمال چروکیده دستت می دهد تا هی بسابیش به آنجای آنکه کمی از تو بیشتر دارد. هی می مالانی اش تا شاید طرف کمی حالی به حالی که شد برکتی هم دست تو را بگیرد.

-------------------------------------------------------------------------------

... این روند نشان از آن دارد که نسل جدید ادبیات و هنر ایران با وجود انواع اعمال فشارها و به کندی اما به شکلی جدی در حال احیا کردن «مفهوم روشنفکر بودن» است. بازخوانی تاریخ ایران و نگاه دوباره و بدون ارزش گذاری به تابوهای روشنفکری قدیمی شاید مهمترین اتفاقی است که باعث شده باور کنیم نسل جدیدی از روشنفکران ایرانی در راهند که این بار به جای رفتارهای سارتری به دنبال نگاه خونسرد و پردامنه کامویی هستند؛ کاموهای جوانی که در حال تقدس زدایی از مفهوم روشنفکر بودن و در عین حال بیرون آوردن این مولفه از پریشانی مبتذلی هستند که خواسته یا ناخواسته برایش ساخته شد... کاموهایی که از دل گسست سال های دهه شصت و هفتاد برآمده اند، افرادی که نه قهرمانان چپ گرا دیگر در آنها تاثیری دارند و نه در جست و جوی راههای تجربه شده آنها می گردند.

"مهدی یزدانی خرم-روزنامه هم میهن-24خرداد 1386"

روی سخن مهدی یزدانی خرم البته متوجه نویسندگان است که خود بدان جرگه تعلق دارد اما ذات هنر را بی حصار و شیار هم می توان در نظر آورد. می توان صدا را رنگ داد و کلام را حجم. می توان رقص را نوشت و نت را تصویر کرد بر اکران. پس می شود از این میان نقب زد به جهان صدا. به میان آشوب یک تن. در ازدحام صداهایی که از لای سازها بیرون می جهند. مهار ناشدنی. همان که جیغ می کشد بم هم می خواند. اصوات نامفهوم هم می شنوی از او و زیر هم می شود.جهان محسن نامجو جهان این صداهاست. دنیای عربده و نیش و کنایه. غیه می کشد که آشوب و هروله نماد جهان ماست که به یک سرش پیت بنزین وصل است و سر دیگرش لنگ قرصی نان می لنگد:

"ببین چگونه پول می دهیم نفت و آب و برق را"

قهقاه کن. بخند. به خودت بپیچ: "هستی ز ما آلت خورده" نه! اینجا جهان قهقهه نیست. جهان خونسردانی تلخ مزاج است که کنایه از حد گذرانده اند. رفتارشان را هنجار جامعه تحمل نمی کند. به چپ چراغ می زنند و به راست قیقاج می کشند. وزیر ارشاد را تقدس می کنند و با پوزخند سیگاری آتش می زنند که: "ببین دیازپام 10 خورانده اند خلق را"

شبی که آشنایی با هدایت فرزانه را خواندم مدام مست این بخش بودم :"هر ملتی که فحشمندتر است دق دلی بیش تری دارد و در واقع ملت عقده های سرکوفته خویش را با فحش درمان می کنند.(از حافظه نقل شد و به علت عدم دسترسی به کتاب مطاقت انجام نگردید)" و حالا نامجو لابلای جیغ های گاه و بی گاهش می خواند که : "ببین جهان چگونه کرده است راست!"

محسن نامجو مشخصه نسل ما نیست او مشخصه عصر ماست. رندی و رندانگی کلام و جَلَب بودن در سلوکش موج می زند. صدا مگر یکنواخت می شود؟ مدام باید اوج بگیرد و فرود بیاید ... نه! با کون به زمین بخورد و باز از جایی لایی بکشد و سر پیچ که نپیچد، جیغ ترمزش گوش ها را کر کرده باشد که: "عدد بده! عدد بده!"

تقدس زدایی از هر آنچه در رویاهایمان بدان چنگ می زنیم. نه بت معنایی دارد نه اسطوره. با حافظ به همان رندی خودش می شود حرف زد. مگر حافظ با مفاهیم قدسی روزگار خودش چگونه سخن می گوید:

"ما شیخ و واعظ کمتر شناسیم:

یا جام باده، یا قصه کوتاه!"

پس چه ایراد دارد کمی پاهایمان را دراز کنیم و راحت تر به جای "ای دل ای دل" بزنیم زیر ساز کج کوک صدا که : "دی دولّی دولّی دولّل دلّل ددّی ددّل" یا زنده یاد داود مقامی را با آن صدای زنگدارش از میان کافه های حوالی کشتارگاه تهران با پنج سیری کشمش پنجاه پنج اش بکشانیم وسط یک ترانه عاشقانه که: " مرغ شیدا بیا بیا! شاهد ناله حزینم شو"

گور پدر هر آنچه تابو هم کرده. اصلن مگر حکم کدام ننه قمریست که تو حق نداری موسیقی سنتی را تلفیق کنی با آنچه که حست می گوید. این است که می شود زیرآبی هم رفت. می شود یکی به نعل کوبید یکی به میخ. می شود هم هوای وزیر ارشاد را داشت و کارد تقسیم را که بیرون کشید سهم دیگران را هم داد که : "عشق پانزده سانتی از آن تو!" می توان از کانال های ماهواره هم گلایه کرد و همان موقع میان کلام حافظ تهدید کنان درآمد که : "بگو بگو که شیارت کنم بگو!"

می شود کارهای زیادی کرد. مگر مطلق جز در اثر هنری اطلاقی دارد؟ حالا بگذار او از ترس بازجو و تهدید گزمه و چشم غره های مسئول مجوز کاست هایش کمی به راست بپیچپد. شاید فردا شال سبزی سیاهی چیزی هم گردنش انداخت و شد شبیه برادر اورتگا. چه عیبی دارد؟ استخوان کدام چریک چپی در گور خواهد لرزید؟ خب اصلن بلرزد؟ مگر چه می شود؟ مگر روزگار سالوادور آلنده است که لاجرم چشم انتظار ویکتور خارا باشیم؟

تو به این مصاحبه ها کاری نداشته باش. تو زیر لب آنچه را که او جیغ کشان عربده کشید، سوت بزن که: "ببین احاطه کرده اند فکر خلق را"

----------------------------------------------------------------

اشاره اي اجمالي بر ريتم يک ملت(محسن نامجو) ۱

اشاره اي اجمالي بر ريتم يک ملت(محسن نامجو) ۲

و همچنان ريتم يک ملت(محسن نامجو) ۳

"..."

shabaneha — Thu, 03 May 2007 17:15:18 GMT

1^*

من نویسنده نیستم. دنیایی هم که دارم جذابیتی برای کسی ندارد تا مجاب بشوم که حتمن باید بنویسم. اما مدام می نویسم. مدام هم که نه ... ولی می نویسم. بین نوشتن و گفتن هم خیلی فرق هست. اصلا اینکه چرا این ها را که می نویسم نمی روم پشت یک تریبون و به صورت بیانیه یا یک نطق آتشین سیاسی بیان نمی کنم خودش دلایل متقنی دارد. فردا می بینی همین شمایی که طرفدار شفافیت در گفتار هستید و معتقید که روزگار پیچیده گویی به سر آمده، نخستین سنگ را نه ببخشید نخستین گوجه گندیده را به صورتم پرتاب می کنید. آنوقت چه کسی تضمین می دهد که لاجرم عیسایی پیدا خواهد شد و چون مریم مجدلیه پاهای مرا با دست مبارک خویش خواهد زدود و بعدها هم مورخانی باشند که یک جوری سر و ته قضیه را به هم آورند و اصلن منکر هرگونه زدودنی از هر قماشی بشوند؟! ... البته من با این حرفها ممکن است متهم بشوم که چشم انتظار مردی هستم که روزی بیاید و خدای ناکرده پاهای مرا از غبار راه بزداید و با این عمل شنیع، زبانم لال! در دام امردبازان و شاهدپرستان گرفتار آمده ام و به سلسله این قوم ضاله که خداوند با قوم لوط محشورشان کناد(آمین!) پیوسته ام. نه! در مثل که مناقشه نداریم. غرض این بود که با منطق سست و پوشالی خود مجابتان کنم که چرا قصه می نویسم و بیانیه نمی خوانم. با اینکه می دانم نطق سیاسی هم هوراکش دارد و هم بردش بیشتر است. فردا می بینی چندتا رادیوی بیگانه هم بساط گفتگو را جور کردند و ما هم شدیم نظریه پرداز پیشرو. ولی زبانم لال! رخسار منحوسم به دیوار! گلاب به روی مبارکتان! من سیاسی نیستم و به گور پدرم مرحومم هم جسارت می کنم که نام سیاست بر لب بیاورم. پس با این ادله محکمی که ارائه کردم می پذیرید که نمی توانم بیانیه بخوانم. لاجرم سرمان را به همین قصه نوشتن گرم کرده ایم تا خدا خودش چه می خواهد. اما همیشه نمی دانم چرا برای شروع می لنگم. اینها را هم که گفتم تا سررشته کلام دستم بیاید و ابتدای داستان همینجوری وحی بشود و فی المجلس روی کاغذ مصلوبش کنم.

می دانم شخصیت های قصه یکی «ایران» بود و یکی «آریا». منطق حکم می کند که «ایران» مادر باشد و «آریا» فرزند او. اما منطق من می گوید «ایران» و «آریا»خواهر و برادرند با این نکته که «آریا» برادر بزرگتر است. از «ننه قاسم» هم می توانم بگویم یا به قول «ایران»؛ خانم فاتحی. اصلا از «ننه قاسم» می گویم، خود ایران و آریا هم می آیند دیگر. اصلا اگر ایران نتواند از حق خودش دفاع بکند و دلایل فراموشی مدامش را توضیح بدهد به نظر شما از من نویسنده ( که تازه ادعا می کنم نویسنده هم نیستم) کاری برای او بر می آید؟ آریا اگر نتواند درد سوزش ماتحتش را یک جوری در لابلای قصه درمان بکند من (که تازه از بیانیه هم بدم می آید و از عواقبش که گوجه گندیده و احتمالن چیزهای گندیده دیگر است وحشت دارم) چه کاری می توانم عجالتن برای شفای عاجلش به عمل بیاورم؟

می توانم بگویم یکی بود یکی نبود. اما باز به همان ورطه پیچیده گویی غلطیده ام که آقا یعنی چه یکی بود یکی نبود؟ حالا تا بیایم توضیح بدهم که نظر مولف از "یکی بود" شخصی است (نعوذ بالله) که وقتی "یکی نبود" بود، میان این همه بود و نبود قصه فراموش می شود و قصه اصولن از مقوله ای است که نباید فراموش بشود حتا اگر کسی آن را بنویسد که همچون من گردن شکسته بر این باور باشد که اصولن نویسنده نیست. حالا حتمن کم کم شامه تان بو می کشد؛ پس طرف زیاد هم کودن نیست و اگر نمی رود و بیانیه نمی خواند خیلی هم به خاطر هراس از سیاست ( و مهم تر از آن هراس از سیاست مداران و سیاست کنندگان) نیست بلکه به دوام سخن فکر می کند و می داند که نطق سیاسی نمی ماند اما یک قصه تا نسل های بعد خوانده می شود.

البته بنده با عرض پوزش نه شکسته نفسی می کنم و نه اهل تعارفم بلکه به صراحت نظر شامه محترم تان را تکذیب می کنم و باز بر ادعای خود –این بار راسخ تر از پیش – پای می فشرم که : «من نویسنده نیستم!»

*قسمت نخست از یک داستان شاید بلند

"..."

shabaneha — Wed, 11 Apr 2007 20:44:32 GMT

اين روزها شبيه زني شده ام كه كلافه شده است از بس كه نمي زايد. دعاي خاله خانباجي ها و دخيل امامزاده ها و آقازاده ها و دواي اطبا هم مفتاح فرج نمي شود. لقاح مصنوعي كه ديگر سرش را بخورد. روزي جايي در خيالم با خط درشت ( از آنها كه روي در و ديوار شهرهامان زياد پيدا مي شود) نوشته بودم: قلم توتم من است. گفتم شايد آنقدر هجي كنم تا ملكه ذهن گردد. اما نشد. نرمه بادي از نفس انداخت. تاه كرد اين توتم را و تازه دريافتم كه اين سرانجام هر توتمي ست. حالا شده ام شبيه زن جن نامه گلشيري. همو كه از گور زنده بيرون آمده بود و لكاته اي بود در آغوش هر مرد. گمگشته بوي مردش عطر هر تن غريبه را به كام مي كشيد تا او را بيابد. و نيست. و نمي شود. نمي شود كه نوشت. نمي شود كه نشد همرنگ روزگاري كه نفس كشيدن را از ياد برده است. اين ها را هم كه نوشتم نوشته شد ديگر. نوشته شد تا كدورتي در دل همنفسي نماند كه همپياله گي تان هنوز باطل السحر اين يائسگي ست.

"شرنگ"

shabaneha — Thu, 15 Feb 2007 14:08:18 GMT

به :افشین پرورش

کدام خطوط را باز باید برقصم؟ کدام راه نرفته را طومار بپیچم که لای لش ها خوابم نبرده باشد؟ چشمانم هنوز کابوس رفتن می بینند. بوی کافور توی دماغم می چپانند و خودکار خشکیده ام انگشتان ساطوری شده را بانگ الرحیل نمی زند.

جرس فریاد که می دارد محمل ها٬ مقتل برادرانی می شوند که در چنگال کوتوالان دیو هذیان می گویند. نفت قاتق نان می کنیم که قاتل جان کسی باشد که کابین دخترش انگشتری لیلا نمی شود.

بوف کور چشم های از کاسه درآمده اش را در ساتنی ارغوانی پیشکش پیرمرد خنزرپنزری می کند که طبل حلبی دریده ام را در دستان مسیح می کارد. پدرسالار٬ صلیب شکسته اش را روی جلد کتاب قدیمی حک کرده بود. دخمه کدام سوی بود که صدهزار اعداد جبری را باید درهم تفریق می کردم و می گشتم تا درشت ترین شان را آن میان که جستم حالا چند صد قرنی که دوزخ را تفته تر می کرد در کجا بکارم؟

"فرو ریخت فرو ریخت شهنشاه سواران ..."و فتادن ما حتا گردی روی هیچ زرورقی تاب نداد که نشئگی هزار سر٬ شانه های جادو را تبرک داده باشد.

گیج واژه ها شده ام می بینی؟ لفاف معانی چشم هر نابکار را که کور کرد خوب می خوابم. بگذار هی برقصند و بگویند: "چه گرمیم چه گرمیم از این عشق چو خورشید ..." که اگر سرب داغ هم در حلقم فرو کنند باز من بی خایه ترین خلق این مسکین سرا٬ گورزار جهان را از یاد نخواهم برد که بولدوزرهای کاترپیلار شخمش می زنند.

رد چکمه روی کتاب قدیمی رفیق حافظ جلای چشمانم را تار خواهد کرد تا تیره ناپاکم را از لوث نام٬ نان زده کرده باشم. نان و شراب در بستر ستر کاغذهایی که حافظ به آب می شوید اما از یاد می برد که در این دیار نجاست را خاک مال می کنند پس زیر خاکمان پامال می کنند.

شفاعت الکل دخیل دستانم را شفا نمی دهد. قفل بر حلقه پیاله می زنم که هزار سبز و سپید خوابم را آشفته نکرده باشند.

صندوق صندوق رگ دریده ثبت گام های جادو می شوند تا بر شانه های من بایستد که تا سینه در چاله آهک فرو شده ام و ابوالهول چشم می دراند و هی غیظ می کند لب می گزد تا چشم هایم تارتر از تیرگی روزهای همه مان بشوند.

انگشت های ساطوری شده ام دیگر نا ندارند که بوی نم از قوه ی دماغم آتش هیچ کوره ای را از هولوکاست شدن باز نمی دارد.

بامداد که پایش را داد میان دود آخرین سیگار ناکشیده اش طرح طناب داری را دید که از دیوار اتاقی که بوی گاز گرفته گی می داد چشم بند را مرتب می کرد. دستی دیگر درز پنجره ها را از نفس می انداخت و تبار بنی اسرائیل در آشویتس ستاره داود را با چنگک ابلیس تاخت می زد.

لفاف کفن که لای واژه ها بپیچددندان های زرد شده جادو اشک هایت را نمی بلعند و تو می مانی با خودکار خشکیده ای که برای انگشتان ساطوری شده ات دلنگ دلنگ جرس نمی شود.